Pałac Dzieduszyckich w Zarzeczu świętuje 200. urodziny

13-14 września br. w Zarzeczu odbędą się obchody 200-lecia powstania pałacu Dzieduszyckich. W programie: widowisko plenerowe z grupą rekonstrukcyjną, pokaz świetlny na fasadzie pałacu, konferencja naukowa i wiele innych atrakcji.

200-lecie powstania pałacu Dzieduszyckich w Zarzeczu

Liczba miejsc na konferencji jest ograniczona.

Potwierdzenie obecności prosimy przesyłać na adres ck_zarzecze@wp.pl, tel.: (016) 640 15 14

Czytaj dalej Pałac Dzieduszyckich w Zarzeczu świętuje 200. urodziny

Ogólne wskazówki hodowli róż Stanisława Dzieduszyckiego

Stanisław Dzieduszycki (1888-1960)1 zamieszkał w Sokołowie po zakończeniu pierwszej wojny światowej w 1921 roku. Zniszczony wojną majątek wymagał dużych inwestycji, ale przede wszystkim pomysłu na zwiększenie jego rentowności.
Na początku lat dwudziestych Stanisław powrócił do przedwojennego pomysłu założenia w Sokołowie szkółek ogrodniczych. Postawił w ogrodzie szklarnie, by po kilku latach przekształcić je w duży zakład ogrodniczy2.
Czytaj dalej Ogólne wskazówki hodowli róż Stanisława Dzieduszyckiego

  1. Od redakcji: Stanisław był synem Włodzimierza (1825-1899) i Alfonsyny z Miączyńskich (1836-1919), którzy mieli siedmioro dzieci. Oprócz Stanisława: Różę (1880-1964), Pawła (1881-1951), Klementynę (1883-1968), Włodzimierza (1885-1971), Marię (1893-1918) i Kazimierza (1899-1924). 
  2. Stanisław i R(óża) hr. Dzieduszyccy. Już przed I wojną mieli zakłady ogrodnicze i szkółki drzew w ramach Ogrodów Ordynacji Poturzycko- Zarzeckiej. Zarząd główny szkółek ordynacyjnych mieścił się w Sokołowie k. Stryja, a w Niesłuchowie była filia ogrodów (w latach 1930-tych prowadził ją Stefan Makowiecki). Dzieduszyccy mieli też ogrody w Zarzeczu k. Jarosławia (w 1928 r. prowadził je Włodzimierz hr. Dzieduszycki, na 1.4 ha). W niedatowanym katalogu z początku lat 1920-tych czytamy: „Katalog niniejszy jest tylko informacyjnym co do produkowanych w naszych ogrodach roślin. Niektóre z nich, po zniszczeniach wojennych jeszcze nie osiągnęły pełnej produkcji, będą więc do dyspozycji w bieżącym roku tylko w niewielkiej ilości. Dla tego nie traktujemy niniejszego jako cennik, a jedynie jako informację, a wszelkimi bliższemi szczegółami chętnie P.T. Zainteresowanym służymy na żądanie”. W 1928 r. 2-hektarowymi poszkółkami w Sokołowie kierował Walerjan Nowaczyk. Szkółki należały do PZWDiK. (…) Na sezon 1931/32 znajdujemy w katalogu ofertę 24 odmian dalii „ze specjalnej hodowli Zakładów Ogrodniczych XX Czartoryskich w Żurawnie („poza tymi odmianami będziemy mogli dostarczyć z hodowli Żurawieńskiej wielką ilość odmian tu nie wyszczególnionych”). Asortyment: początkowo głównie byliny, dalie, mieczyki i trochę drzew owocowych, dziczków owocowych i róż. Potem przede wszystkim róże (ponad 229 odmian w 1928 r., w 1934 r.- już 334; katalogi zawierały szczegółowe opisy grup i odmian róż oraz wskazówki, tyczące ich uprawy) i byliny, a także drzewa i krzewy ozdobne i owocowe, pnącza. Wśród bylin oferowano bardzo liczne odmiany astrów, złocieni, irysów i floksów. Katalogi po I wojnie wydawano zapewne od 1922 r., drukując je we Lwowie (niedatowany z początku lat 1920-tych – w Druk. Akademickiej, w 1928 r. – w Zakł. Graf. „Książnica-Atlas” w 1931 r. – w Ossolineum), raz na rok, uzupełniając je maszynopisowymi lub drukowanymi wkładkami-cennikami. Nagrody: wielki medal złoty, mały medal złoty i wielki medal srebrny (jubil. wyst. ogrodn., Poznań, 1926), od Tow. Gospodarskiego Wsch. Małop. – dwa dypl. hon. i medal srebrny (wyst. roli Stryj, 1927), wielki medal złoty, mały medal złoty, dwa małe medale srebrne, mały medal brązowy i list pochw. Min. Przem. i Handlu (P.W.K., Poznań, 1929); za: Szkółkarstwo polskie 1799-1999, pod redakcją Jakuba Dolatowskiego, Warszawa 1999, s. 35.

Słoneczniki w romantycznym pałacu

 

Pałac wybudowany przez Magdalenę z Dzieduszyckich Morską w Zarzeczu jest wyjątkowym pomnikiem romantyzmu w Polsce. Udekorowany i umeblowany z niewymuszoną swobodą – z motywami  róż i słoneczników na gzymsach, stanami pogody odzwierciedlonymi w dekoracji poszczególnych pomieszczeń, pogodnym niebem na sufitach, stojącymi w donicach roślinami i „niedbale” porozstawianymi meblami, z odrobiną egzotyki wprowadzonej za pomocą motywu szali kaszmirskich – to wszystko nie ma precedensu w architekturze polskiej początku XIX wieku.

Czytaj dalej Słoneczniki w romantycznym pałacu

Georginie z ogrodu Magdaleny Morskiej

Rys. Jeden z bukietów Magdaleny Morskiej z pełną dwubarwną dalią (Morska 1836)

Ogród Magdaleny Morskiej z pewnością tonął w różnokolorowych kwiatach, których była wielką miłośniczką. W jej ogrodowych notatkach zachowały się m.in. informacje o tym, że w latach 40. XIX wieku na zarzeckich klombach były siane z powodzeniem nowe odmiany wielobarwnych georginii, którym ich twórczyni nadawała „rodzinne” nazwy, np. ‘Antoni Dzieduszycki’, ‘Józef Dzieduszycki’, ‘Paula Dzieduszycka’ czy ‘Walerian Dzieduszycki’.

Czytaj dalej Georginie z ogrodu Magdaleny Morskiej

Jezupol

Ewa Cieńska – Fedorowicz napisała we wstępie do swojej książki Wędrówki niezamierzone (wyd. LTW, 2012), że zawsze lubiła pisać. Całe szczęście, bo dzięki jej pasji możemy poznać niezwykłą historię życia jej i jej rodziny1. Opowieść rozpoczyna się w  Jezupolu, a jej fragment publikujemy poniżej.2.

Czytaj dalej Jezupol

  1. Od redakcji: Ewa Cieńska-Fedorowicz ur. w 1923 r. jest córką Anieli Róży z Dzieduszyckich (1902-1981) i Witolda Cieńskiego, wnuczką Ewy z Koziebrodzkich (1879-1963) i Władysława Jakuba Dzieduszyckiego (1875-1940) oraz prawnuczką Seweryny z Dzieduszyckich – córka Aleksandra – (1852-1925) i Wojciecha Dzieduszyckiego (1848-1909).
  2.  Wędrówki niezamierzone, wyd. LTW,  2012, s. 7-18.

Włodzimierz Dzieduszycki – twórca kolekcji oologicznej

W 2018 roku ukazał się piękny album Gniazda i lęgi ptaków Polski. Blaszkodziobe. Kaczkowate (II cz.)  autorstwa Józefa Hordowskiego, który na okładce zamieścił portret i życiorys Włodzimierza Dzieduszyckiego, jako jednego z twórców kolekcji oologicznych.

Włodzimierz Dzieduszycki posiadał gruntowną wiedzę z dziedziny ornitologii, a w założonym przez siebie Muzeum Przyrodniczym we Lwowie zgromadził zbiór ornitologiczny, który liczył prawie 2300 okazów i obejmował 295 gatunków  (!) reprezentujących prawie kompletną ornitofaunę Galicji oraz bogatą kolekcję oologiczną.

Czytaj dalej Włodzimierz Dzieduszycki – twórca kolekcji oologicznej

Pałac w Cucułowcach i jego twórca

W świetle inwentarza pośmiertnego z 1731 r. Jerzego Stanisława Dzieduszyckiego herbu Sas (1670-1730) opracowanego przez dr. Andrzeja Betleja i dr Annę Markiewicz, koniuszy wielki koronny i właściciel Cucułowiec „rysuje się nie tylko jako mecenas i amator sztuki, ale zapalony bibliofil z zapałem gromadzący druki ukazujące się w najlepszych oficynach całej ówczesnej Europy”. Ten wyśmienity mówca i erudyta zaszył się w pewnym momencie swego życia w Cucułowcach, aby wybudować tam pałac z drewna sosnowego (1706-1710), który niestety nie zachował się do dzisiejszych czasów.

Czytaj dalej Pałac w Cucułowcach i jego twórca

Magdalena Morska w pamiętniku Preka

Franciszek Ksawery Prek (1801-1863), głuchoniemy artysta malarz-amator i literat z sympatią sportretował Magdalenę Morską na kartach swojego pamiętnika1, w którym skrupulatnie opisał swoje wizyty w Zarzeczu.

K. Prek, Autoportret, Zbiory Bibl. Jagiellońskiej, za: K. Prek, Czasy i ludzie, Ossolineum 1959

Czytaj dalej Magdalena Morska w pamiętniku Preka

  1. Prowadzony był w sposób systematyczny od 1818 r. przez prawie 40 lat, uzupełniony z czasem o część biograficzną. Tekst pamiętnika znalazł się w zbiorach Towarzystwa Naukowego Krakowskiego (dziś Biblioteka PAN), Bibliotece Jagiellońskiej i Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich. Pamiętnik został krytycznie opracowany i wydany przez Ossolineum pt. Czasy i ludzie w 1959.

Róże w Zarzeczu

Magdalena Morska, miłośniczka kolorowych bukietów i kwiatowych klombów, wykorzystując bogate doświadczenie i wiedzę zdobyte podczas licznych podróży oraz lektury książek i czasopism ogrodniczych, stworzyła w Zarzeczu park, który wprawiał w zachwyt gości.  Niestety nie zachował się całościowy plan zarzeckiego założenia, ale autorom zamieszczonego poniżej artykułu Kolekcje drzew i krzewów w Zarzeczu Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej1 udało się dokonać analizy kolekcji roślin posadzonych wokół pałacu.

Czytaj dalej Róże w Zarzeczu

  1. Artykuł ukazał się w: Rocznik Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego, vol.61-2013, s.53-69.

Wielki koniuszy Juliusz

Juliusz Dzieduszycki (1817–1885)1 był znanym w Galicji hodowcą koni i właścicielem znakomitej stadniny w Jarczowcach. W latach 1844-1845 wyprawił się po konie arabskie na Bliski Wschód i sprowadził stamtąd siwe klacze (Gazella, Mlecha, Sahara), które założyły istniejące do dzisiaj rodziny. Jego przygody na Bliskim Wschodzie, życie w Jarczowcach w pałacu połączonym ze stajnią, przyjaźni z Juliuszem Kossakiem, udziale w Wiośnie Ludów i miłości do Sophinette malowniczo opisał Aleksander Piskor2 w książce Siedem ekscelencji i jedna dama3, z której pochodzi zamieszczony poniżej tekst.

Rys. Juliusza Kossaka, Juliusz Dzieduszycki i Juliusz Kossak, A. Piskor, Siedem ekscelencji i jedna dama, LTW Łomianki

Czytaj dalej Wielki koniuszy Juliusz

  1. Juliusz był wnukiem Dominika Herakliusza (1727-1804) i synem Kajetana Jana (1772-1842) i Florentyny Krystyny z Bóbr – Piotrowickich.
  2. Aleksander Piskor (1910-1972) studiował filozofię na UW, gdzie uzyskał doktorat. Publicysta, autor recenzji filmowych, reżyser słuchowisk, korespondent „Prosto z Mostu”, mieszkał w USA, Japonii i Londynie, gdzie zmarł.
  3. Jest to zbiór barwnych opowieści o znanych postaciach XVIII i XIX wieku – Katarzynie Starzeńskiej, Wacławie Rzewuskim, Wacławie Zaleskim, Juliuszu Dzieduszyckim, Juliuszu Kossaku, Leopoldzie Starzeńskim, Włodzimierzu Dzieduszyckim, Janie. A. Fredro i Wojciechu Dzieduszyckim. Prezentowany tutaj tekst pochodzi z wyd. 4 – Wydawnictwo LTW Łomianki 2013.

     Poprzednie wydania: wyd.1 – Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, Warszawa 1939, wyd. 2 – Instytut Literacki, Rzym 1947, wyd.3 – PIW, Warszawa 1959