Wspomnienia nauczycielki z Zarzecza

Ta publikacja przeznaczona jest tylko dla zalogowanych członków ZRD

Magdalena Morska w pamiętniku Preka

Franciszek Ksawery Prek (1801-1863), głuchoniemy artysta malarz-amator i literat z sympatią sportretował Magdalenę Morską na kartach swojego pamiętnika1, w którym skrupulatnie opisał swoje wizyty w Zarzeczu.

K. Prek, Autoportret, Zbiory Bibl. Jagiellońskiej, za: K. Prek, Czasy i ludzie, Ossolineum 1959

Czytaj dalej Magdalena Morska w pamiętniku Preka

  1. Prowadzony był w sposób systematyczny od 1818 r. przez prawie 40 lat, uzupełniony z czasem o część biograficzną. Tekst pamiętnika znalazł się w zbiorach Towarzystwa Naukowego Krakowskiego (dziś Biblioteka PAN), Bibliotece Jagiellońskiej i Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich. Pamiętnik został krytycznie opracowany i wydany przez Ossolineum pt. Czasy i ludzie w 1959.

Róże w Zarzeczu

Magdalena Morska, miłośniczka kolorowych bukietów i kwiatowych klombów, wykorzystując bogate doświadczenie i wiedzę zdobyte podczas licznych podróży oraz lektury książek i czasopism ogrodniczych, stworzyła w Zarzeczu park, który wprawiał w zachwyt gości.  Niestety nie zachował się całościowy plan zarzeckiego założenia, ale autorom zamieszczonego poniżej artykułu Kolekcje drzew i krzewów w Zarzeczu Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej1 udało się dokonać analizy kolekcji roślin posadzonych wokół pałacu.

Joanna Dudek-Klimiuk i Jakub Dolatowski sięgnęli do źródeł archiwalnych autorstwa Magdaleny Morskiej, czyli zachowanych rękopisów Notatek (1819-1845)2Roku 1838 Ogrodowe Notatki (1838-1841)3 oraz wydanego drukiem w 1836 roku Zbioru rysunków4. Z nich szczególnie cenne dla poruszonego w artykule tematu okazały się nigdy nie publikowane Roku 1838 Ogrodowe Notatki Hr. Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej, w których znajdują się wykazy roślin rosnących w przypałacowym ogrodzie w latach 30 i 40-tych XIX wieku. Jak zauważają autorzy, stworzona przez Morską kolekcja drzew i krzewów jawi się (…) zbiorem znaczącym, jedną z kilku zaledwie dużych kolekcji tej epoki, a w doborze roślin czuje się tu wyraźnie „kobiecą rękę”. Podkreślmy również za autorami, że Magdalena Morska wyhodowała pierwsze polskie odmiany róż, poświęcając je dwóm ze swoich braci, Józefowi Kalasantemu i Wawrzyńcowi (‘Józef Dzieduszycki’ i ‘Laurenti Dzieduszycki’).5.


Stowarzyszenie Związek Rodowy Dzieduszyckich dziękuje pani dr Joannie Dudek-Klimiuk i panu dr. Jakubowi Dolatowskiemu za udzielenie zgody na publikację artykułu.


  1. Artykuł ukazał się w: Rocznik Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego, vol.61-2013, s.53-69.
  2. Pełny tytuł:  Notatki Magdaleny z Dzieduszyckich hr. Morskiej, rękopis przechowywany w zbiorach Biblioteki Ossolineum
  3. Pełny tytuł: Roku 1838 Ogrodowe Notatki Hr. Magdaleny z Dzieduszyckich Morskiej(1838-1841), rękopis przechowywany w zbiorach Biblioteki Ossolineum
  4.  Pełny tytuł: Zbiór rysunków wyobrażających celniejsze budynki wsi Zarzecza w Galicyi w obwodzie Przemyskim leżącej, częścią z natury zdjętych, lub uprojektowanych, z opisem budownictwa wiejskiego w sposobie holenderskim i angielskim i ogólnemi myślami o przyozdobieniu siedlisk wiejskich …
  5. M. Morska była również prekursorką hodowli georginii w Polsce: Morska odnotowała, około 1840 r. (…) w notatkach ogrodowych 189 uprawianych u siebie odmian pełnych (te były szczególnie modne, nowe i pożądane). Adnotacją „krajowa z nasienia”, co oznacza tu – ze względu na zestaw uwiecznionych osób, z rodziny i najbliższego jej kręgu – odmiany własnej hodowli, opatrzyła ona 23 formy: ‘Antoni Dzieduszycki’, ‚Antonina Górska’, ‘Józef Dzieduszycki’, ‘Antonina Górska’, ‘Emillia Kotkowska’, ‘Gwalbert Pawlikowski’, ‘Helena Sier.(akowska?)’, ‘Jan Stadnicki’, ‘Johanna Gołasz.(owska?)’, ‚Józef Dzieduszycki’, ‘Justyna Działyńska’, ‘Laurenty Dzieduszycki’, ‘Ludwika Szeptycka’, ‘Marya Rucka’, ‘Morska z Medyki’ (zapewne hodowli Gwalberta Pawlikowskiego?), ‘Olimpia Siemiń(ska)’’, ‘Paula Dzieduszycka’ i ‘Walerian Dzieduszycki’ za: Jakub Dolatowski, Joanna Dudek-Klimiuk, Początki hodowli georginii w Polsce – Magdalena Morska w Zarzeczu i Józef Strumiłło w Wilnie, s.28-30, w: Drzewa w cieniu człowieka. Materiały Międzynarodowej Konferencji Naukowej VII. Zjazdu Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego, Warszawa 2014).

Wielki koniuszy Juliusz

Juliusz Dzieduszycki (1817–1885)1 był znanym w Galicji hodowcą koni i właścicielem znakomitej stadniny w Jarczowcach. W latach 1844-1845 wyprawił się po konie arabskie na Bliski Wschód i sprowadził stamtąd siwe klacze (Gazella, Mlecha, Sahara), które założyły istniejące do dzisiaj rodziny. Jego przygody na Bliskim Wschodzie, życie w Jarczowcach w pałacu połączonym ze stajnią, przyjaźni z Juliuszem Kossakiem, udziale w Wiośnie Ludów i miłości do Sophinette malowniczo opisał Aleksander Piskor2 w książce Siedem ekscelencji i jedna dama3, z której pochodzi zamieszczony poniżej tekst.

Rys. Juliusza Kossaka, Juliusz Dzieduszycki i Juliusz Kossak, A. Piskor, Siedem ekscelencji i jedna dama, LTW Łomianki

Czytaj dalej Wielki koniuszy Juliusz

  1. Juliusz był wnukiem Dominika Herakliusza (1727-1804) i synem Kajetana Jana (1772-1842) i Florentyny Krystyny z Bóbr – Piotrowickich.
  2. Aleksander Piskor (1910-1972) studiował filozofię na UW, gdzie uzyskał doktorat. Publicysta, autor recenzji filmowych, reżyser słuchowisk, korespondent „Prosto z Mostu”, mieszkał w USA, Japonii i Londynie, gdzie zmarł.
  3. Jest to zbiór barwnych opowieści o znanych postaciach XVIII i XIX wieku – Katarzynie Starzeńskiej, Wacławie Rzewuskim, Wacławie Zaleskim, Juliuszu Dzieduszyckim, Juliuszu Kossaku, Leopoldzie Starzeńskim, Włodzimierzu Dzieduszyckim, Janie. A. Fredro i Wojciechu Dzieduszyckim. Prezentowany tutaj tekst pochodzi z wyd. 4 – Wydawnictwo LTW Łomianki 2013.

     Poprzednie wydania: wyd.1 – Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, Warszawa 1939, wyd. 2 – Instytut Literacki, Rzym 1947, wyd.3 – PIW, Warszawa 1959

Krajobrazy Katarzyny Gubrynowicz

Dla Katarzyny Gubrynowicz fotografowanie przyrody to pasja, którą wyniosła z domu rodzinnego. W wywiadzie udzielonym w czerwcu 2016 roku powiedziała, że bakcylem fotografii i miłością do przyrody zarazili ją rodzice. 

Czytaj dalej Krajobrazy Katarzyny Gubrynowicz

Odnowione meble wróciły do Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu

Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich zakończyło prace konserwatorskie części kompletu mebli pochodzących Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu. Konserwacji poddano dwie kanapy, trzy fotele oraz stół stanowiące wyposażenie sali rotundowej i salonu „słonecznikowego” zarzeckiego pałacu. Wzorem, do którego odwołano się przy tych pracach były rysunki z albumu Magdaleny Morskiej pt. Zbiór rysunków wyobrażających celniejsze budynki wsi Zarzecze w Galicyi… z opisem budownictwa wiejskiego w sposobie holenderskim i angielskim i ogólnymi myślami o przyozdobieniu siedlisk wiejskich (1836).

Czytaj dalej Odnowione meble wróciły do Muzeum Dzieduszyckich w Zarzeczu

Lwowski pałac Dzieduszyckich w drugiej połowie XIX wieku

Tekst: prof. Kazimierz Karolczak

 

Potwierdzone związki rodziny Dzieduszyckich ze Lwowem sięgają XV wieku1, a wiadomo, iż w wieku XVI posiadali oni już dwór pod Wysokim Zamkiem w okoli­cy zwanej „za strzelnicą”. Prócz budynku był tam ogród, sad, karczma i kilku za­grodników, a całość nazywano „Zabawą”2. Własność tę Rafał Dzieduszycki sprzedał ostatecznie przed 1608 r. hetmanowi Stanisławowi Żółkiewskiemu. 

Czytaj dalej Lwowski pałac Dzieduszyckich w drugiej połowie XIX wieku

  1. 13 ХII 1464 r. zawarto akt konfederacji pomiędzy szlachtą ziemi lwowskiej a miastem Lwo­wem. Wśród potwierdzających go pieczęciami 44 rodów znaleźli się i Dzieduszyccy. Kronika domo­wa Dzieduszyckich, Lwów 1865, s.39.
  2. Tamże, s. 58.

Boże Narodzenie w Sokołowie

Ta publikacja przeznaczona jest tylko dla zalogowanych członków ZRD